เทอร์พีน (Terpene) คืออะไร

เทอร์พีน (Terpene) เป็นสารประกอบอินทรีย์ที่เป็นตัวกำหนดกลิ่นของพืชทุกชนิด ซึ่ง Terpene เกิดจากต่อมเรซิ่นภายในไตรโคม (Trichomes) ที่สร้างกลิ่นที่เป็นเอกลักษณ์ของพืชแต่ละสายพันธุ์ ซึ่งกลิ่นเหล่านี้จะช่วยในการปกป้องตนเองจากแมลงและเชื้อราต่างๆ โดยปกติตามธรรมชาตินั้นมีกลิ่น Terpene มากกว่า 200 ชนิด แต่จะมีปริมาณน้อยมาก โดยกลิ่นเด่นๆ มี 8 ชนิดหลัก ได้แก่

#ไมซีน (Myrcene)

จะพบมากที่สุดโดยมีปริมาณเทอร์พีนมากถึง 50% มีกลิ่นคล้ายดินและกานพลู ไมซีนพบได้ทั่วไปเกือบทุกสายพันธุ์โดยเฉพาะสายพันธุ์อินดิกา (Indica) และในพืชสมุนไพรชนิดอื่น เช่น มะม่วง ตะไคร้ โหระพา และฮ็อป มีฤทธิ์ผ่อนคลายและสงบประสาท สามารถระเหยได้ที่อุณหภูมิ 167ºC

#ลิโมนีน (Limonene)

พบมากที่สุดเป็นอันดับ 2 ส่วนใหญ่จะพบได้ในสายพันธุ์ซาติวา (Sativa) ลิโมนีนมีกลิ่นแนวผลไม้ที่มีรสเปรี้ยวและเปลือกของผลไม้ เช่น เปลือกส้ม เปลือกเลมอน สะระแหน่ มิ้นท์ โรสแมรี่ และจูนิเปอร์ สามารถระเหยได้ที่อุณหภูมิ 176ºC

#ไพนีน (Pinene)

เป็นเทอร์พีนที่มีมากสุดในธรรมชาติและใช้เป็นสารไล่แมลง มี 2 สายพันธุ์ ได้แก่ อัลฟ่า-ไพนีนและเบต้า-ไพนีน

- อัลฟ่า-ไพนีน จะสร้างกลิ่นหอมของใบสนหรือโรสแมรี่ พบได้ใน ต้นไพน์ โรสแมรี่ โหระพา พาร์สลีย์ และ ผักชีฝรั่ง

- เบต้า-ไพนีน สร้างกลิ่นหอมของดอกฮ็อพ พบได้ในผักชีฝรั่ง หรือใบโหระพา

ซึ่งกลิ่นเทอร์พีนในไพนีนจะระเหยที่อุณหภูมิ 155ºC

#คาริโอฟิลลีน (Caryophyllene)

หรือ beta caryophyllene เป็น Terpene ที่พบได้ทั่วไป พบมากที่สุดในพริกไทยดำ (15-25%) กานพลู (10-20%) และฝ้าย (15-25%) ใบโหระพา ออริกาโน และอบเชย มีกลิ่นธรรมชาติเหมือนดิน พริกไทย มีรสชาติเผ็ดร้อน และเข้มข้น เทอร์พีนคาริโอฟิลลีนจะระเหยที่อุณหภูมิ 130ºC

#เทอร์ปิโนลีน (terpinolene)

พบในพืชสมุนไพรบางสายพันธุ์ เป็นเทอร์พีนที่พบได้ในปริมาณน้อยมีกลิ่นหอมของไม้ควบคู่ไปกับกลิ่นซิตรัสและกลิ่นดอกไม้ พบใน ลูกจันทน์เทศ ต้นชา ยี่หร่า รวมถึงแอปเปิ้ล และจะระเหยที่อุณหภูมิ 186ºC

#ฮูมูลีน (Humulene)

หรือที่เรียกว่า alpha humulene เป็นเทอร์พีนที่มีรสเผ็ดร้อน มีกลิ่นสมุนไพร ไม้ และดิน สามารถพบได้ในฮ็อป กานพลู โหระพา เซจ โสม ขิงและพริกไทยดำ เทอร์พีนฮูมูลีนจะระเหยได้ที่อุณหภูมิ 106ºC

#ไลนาลูล (Linalool)

เป็นเทอร์พีนที่มีกลิ่นหอมของดอกไม้ สามารถพบได้ในพืชบางสายพันธุ์และต้นลาเวนเดอร์ อบเชย มิ้นต์ ผักชี รวมถึงโหระพา ไลนาลูลจะระเหยที่อุณหภูมิ 198ºC

เนื่องจาก Linalool มีกลิ่นหอม จึงเป็นที่นิยมใช้ในอุตสาหกรรมเครื่องสำอางในการเพิ่มกลิ่นหอมให้กับน้ำหอม สบู่ แชมพู และโลชั่น

.

#โอซีมีน (Ocimene)

เป็น monoterpene ที่พบในพืชและผลไม้ต่างๆ มีกลิ่นที่หอมหวาน รสเปรี้ยว และกลิ่นไม้ ส่วนมากจะพบในสะระแหน่ ผักชีฝรั่ง ใบโหระพา มะม่วง กล้วยไม้ และส้มจี๊ด เทอร์พีนโอซีมีนจะระเหยได้ที่อุณหภูมิ 100ºC นอกจากนี้เทอร์โอซีมีนยังมีฤทธิ์ป้องกันศัตรูพืช เช่น เพลี้ยบางสายพันธุ์ได้อีกด้วย

Terpenes จะสลายตัวได้ง่ายเมื่อสัมผัสกับ ออกซิเจน ความร้อน ความชื้น และแสง ส่วนใหญ่เมื่อเก็บเกี่ยวพืชสมุนไพรแล้วมักจะนำดอกที่ตัดแต่งมาบ่มเพื่อรักษากลิ่น Terpene เอาไว้นั่นเอง